با دمش . ما هردو مىتوانيم بهره‌ى اندكى از پشتش برگيريم . در اين حال گربه‌ى نالان مىگويد : من به ياد ندارم كه چنين قرارى بين ما بوده است . درباره‌ى اثر انتشار مفاد قرارداد در ايران ، ادوارد براون كه در همان اوقات مقالاتى انتشار داده است ، چنين مىنويسد : به‌طورى كه ايرانيان مىگويند دشمنان بر سه گونه‌اند : دشمنان ، دشمنان دوستان و دشمنان دشمنان . روسيه ، كاشانه‌ى استبداد بىلگام ، دشمن ديرين آزادى در تمام شئون ، نابودكننده‌ى اين‌همه مللى كه قبلا آزادى داشته‌اند ، از طرف مشروطه‌خواهان مانند پركينه و بىعاطفه‌ترين دشمن پنداشته مىشد و اگر انگلستان در بند دوستى با وى بود ، چگونه ديگر مىتوانست دوست قابل‌اعتمادى ملحوظ گردد . پس بدگمانى ( در ميان محافل ملى ايران ) نمو كرده و با اطلاع از توافق آن‌ها ( انگليس با روس ) در مورد قرارداد به حد نصاب رسيد . آنان كه از انگلستان اميدوارىها داشتند و آن را دوست آزاديخواه مشفقى به حساب مىآوردند ، بر اثر اين نوميدى سخت متأثر و با تلخ‌كامى در مخالفت و عداوتى تام با او فروشدند ، چه اين رفتار با دعوى آزاديخواهى و حمايت مورد انتظار از او منافى بود . شايسته است كه مردم انگلستان در پيشگاه قضاوت وجدانى خود ، تأثير قرارداد را در افكار عمومى ايران در نظر گيرند ؛ چه اكنون آزادى مطبوعات ايران رشد كرده و در آنجا چنين آزادى در چند سال پيش وجود نداشت » . م . پاولويچ روسى در كتاب « تاريخ مشروطيت ايران » زير عنوان رقابت‌هاى سياسى انگليس و روس در ايران ، درباره‌ى قرارداد 1907 مىنويسد : « پيروزى نهضت مشروطه در ايران كمك فراوانى به اشتعال آتش انقلاب در هندوستان كرد و اين موضوع باعث دهشت انگلستان شده ، اين دولت را وادار كرد كه در ديپلماسى خود نسبت به نهضت آزادىخواهى ايران تجديدنظر كند . چنين بود علت اساسى سازش روس و انگليس و عقد قرارداد معروف سال 1907 در 18 اوت 1907 معاهده‌ى مزبور به امضا رسيد و طبق آن سه منطقه : شمالى و بىطرفى و جنوبى در ايران در نظر گرفته شد . قسمت‌هاى شمالى كه شامل ايالات زرخيز و مناطق صنعتى بودند و تهران و شهرهاى ديگرى از قبيل : تبريز ، رشت ، قزوين و اصفهان كه كانون‌هاى انقلابى بودند ، به يك‌جا زير نفوذ روسيه قرار گرفت » . « مسلم است كه توده‌هاى ايران به فرمان انگليس گردن ننهادند . معاهده‌اى كه در غياب مجلس ( شايد منظور نويسنده « بدون اطلاع مجلس » بوده است ) به عنوان يك امر انجام يافته بسته شده بود ، بدون شك تحقير بزرگى نسبت به آزادى ايران محسوب مىشد . در 18 اكتبر سال 1907 مجلس ايران به اين معاهده اعتراض كرد و اعلام داشت كه اين معاهده شرافت ملى ايران را تحقير كرده و لطمه‌ى جبران‌ناپذيرى به تماميت و استقلال كشور مزبور وارد مىآورد . فراموش نكنيم كه بعدها هرگز دولت و مجلس ايران اين معاهده را به رسميت نشناختند . ورود